ενδείξεις - αντενδείξεις





πρός τό δεῖν οὕτω



Όλα τα θέματα πρός τό δεῖν οὕτω



Προηγούμενα εὕσημον λόγον δῶτε








Posted on : Παρασκευή 28 Αυγούστου 2026 [ 0 ] comments Label:

1. Kostas Hatziantoniou: Η 27η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1922 - 2. John Kioulekas: ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ 1922 / (ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΟΥΣ ΣΤΟ FACEBOOK)

by : tinakanoumegk


 

1.

Kostas Hatziantoniou

Η 27η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1922

Η μέρα που μπήκαν οι τσέτες στην Σμύρνη. Η μέρα που έσβησε το όραμα νέας ζωής και νέου πολιτισμού που θεμελιώνονταν στην Ελληνική Ανατολή. Η μέρα που έριξε για πάντα τον κόσμο στον μηδενισμό. Γιατί η ελληνική ολοκλήρωση ήταν ζήτημα παγκόσμιας ηθικής τάξης.

Αν κάποτε ήταν πόνος που τα κόκαλα των Ελλήνων στην Ασία έμεναν άψαλτα, άταφα, αλιβάνιστα (ζύγιζαν βαριά στον λαό μας πριν εκφυλιστεί αυτές οι λειτουργίες), τώρα οι ματωμένες μνήμες μας, οι ιωνικές μας αντοχές, πολεμούν για να μη βουλιάξουν στη λήθη. Και μνημονεύουν ακόμη τους προγόνους, μάρτυρες ή πρόσφυγες. Καλή σου ώρα λοιπόν δάσκαλε στην Χατζηαντώνειο σχολή του Αγίου Δημητρίου, καλή σου ώρα γυναίκα από το Ιβρινδί, καλή σου ώρα μπακάλη από το Τομάζι, καλή σας ώρα ορφανά του Μπαϊρακλί, του Βουτζά, του Τραπάκιοϊ. Καλή σας ώρα και σε σας κορίτσια από τ' Αλάτσατα στα Εισόδια της Παναγιάς ταμένα και σφαγμένα, χωρίς τραγούδι του βιολιτζή του Λάλα, των πηγαδιών κορίτσια, που διαλέξατε τον θάνατο κι αυτός αρνιόταν, κορίτσια του Ρεΐς Ντερέ που μάθατε ποιος είναι ο Τούρκος, του Σιντιρτζή κορίτσια που πετάξατε στους φυγάδες τα κεντήματά σας πριν συρθήτε στα σκλαβοπάζαρα του Μπαλίκεσιρ. Από τον σπαραγμό σας μάθαμε την αλήθεια για το διεθνές «δίκαιο», για τη «δυτική δημοκρατία», για τα «ανθρώπινα δικαιώματα».

Καλή σας ώρα και σε σας παππούδες και γιαγιάδες που σωθήκατε και φθάσατε εδώ και δώσατε ζωή στο μίζερο και λυμφατικό κρατίδιο της Βαλκανικής, μ' ένα κλειδί που σκούριασε για πόρτες που δεν υπάρχουν πια. Σε σας που φέρατε μαζί σας ό,τι πιο υψηλό γέννησε ο ελληνισμός, το πνεύμα της Ιωνίας, όπως το περιέγραφε ο άδικα λησμονημένος ποιητής της Σμύρνης Μιχαήλ Αργυρόπουλος, για να απαντά αιώνια στον πάντα αμετανόητο, παλιό ή εκσυγχρονισμένο μικροελλαδισμό:

«Δὲν διακονεύω· κι' οὔτε σᾶς ζητῶ ἐλεημοσύνη.

Ψηλὰ τὸ μέτωπό μου τὸ κρατῶ· στεφάνι ἡ ὀδύνη.

Τὸν "Όμηρο βαστῶ στὴν ἀγκαλιά, τοῦ Νοῦ κορῶνα,

καὶ σᾶς τὸν ἀπιθώνω, ἀπ' τὴ σπηλιά στὸν Παρθενῶνα !

Σᾶς φέρνω καὶ τὴν τέφρα τῶν Σοφῶν, τῶν ᾿Ἐφεστίων·

Σᾶς φέρνω καὶ τὸ δέρμα τῶν Γραφῶν καὶ τῶν Εὐαγγελίων·

Σᾶς φέρνω καὶ τῆς Τέχνης τοὺς ρυθμούς μαρμαρωμένους·

καὶ τῶν Ναῶν καμπάνες γιὰ κλαθμοὺς τοῦ σκόρπιου Γένους.

Καὶ πίσω ἕνα κοπάδι ἀπὸ ψυχές, ἴσκιους θυμάτων,

μὲ σφαχτερά, σπονδὲς καὶ προσευχές μελλοθανάτων!....

Στὰ χέρια θυμιατήρια! Ταπεινὰ τὰ μάτια, ᾿Αθήνα.

Δὲν διακονεύω· ὁ πόνος σας περνᾶ...

-Ρωμηέ, προσκύνα !»

 

…

2.

John Kioulekas

Α.

ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ 1922 !

Πώς ένα εξαιρετικά αξιόμαχο στράτευμα υπέστη συντριπτική ήττα από μια διαλυμένη αυτοκρατορία; Πώς μια χώρα που αξιοποίησε τις συμμαχίες των δυνατών κατέληξε σε διεθνή απομόνωση και εθνική καταστροφή;

Η Ιστορία έχει καταγράψει μια αλληλουχία παραγόντων που πλέον δεν επιδέχονται αμφισβήτηση:

📍Η όξυνση του εθνικού διχασμού.

📍Η ανικανότητα, η αναξιοπιστία και η εγκληματική ολιγωρία της φιλομοναρχικής κυβέρνησης που προέκυψε μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920

📍Οι κρίσιμες μεταβολές στους διεθνείς συσχετισμούς και η αλλαγή προσανατολισμού των συμμάχων

📍Η ικανότητα της τουρκικής στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας και η υποτίμησή της από την αντίστοιχη ελληνική

📍Η κακοδιαχείριση της κρίσης στο Μικρασιατικό μέτωπο το 1921-22

◾️Η αντίστροφη μέτρηση για τη Μικρασιατική εκστρατεία ξεκίνησε με μια αστοχία του Ελευθέριου Βενιζέλου: τη διενέργεια εκλογών τον Νοέμβριο του 1920, εν μέσω ελληνοτουρκικού πολέμου και οξύτατης κλιμάκωσης του εθνικού διχασμού.

Ο Βενιζέλος, μεγάλος παίκτης στη διεθνή σκηνή, είχε ποντάρει σωστά στον Μεγάλο Πόλεμο προβλέποντας τη νίκη της Αντάντ. Η Ελλάδα πήρε σημαντικά ανταλλάγματα συμβατά όχι μόνο με τη Μεγάλη Ιδέα αλλά και με την απαράβατη υποχρέωση της να προστατεύσει τους ομογενείς πληθυσμούς που υφίσταντο τις διώξεις των Νεοτούρκων από το 1914.

Με τη Συνθήκη των Σεβρών είχαμε προσαρτήσει την Ανατολική Θράκη και είχαμε κερδίσει την προσωρινή διοίκηση (με προοπτική για πλήρη ενσωμάτωση) της επαρχίας Σμύρνης. Επρόκειτο για θρίαμβο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Ο Βενιζέλος θεωρούσε δεδομένο ότι θα κέρδιζε τις εκλογές.

Αλλά το εκλογικό σώμα, κουρασμένο από τη μακροχρόνια εμπόλεμη κατάσταση και μπλοκαρισμένο από τον δηλητηριώδη εθνικό διχασμό και το αντιβενιζελικό μένος των αλλοεθνών μειονοτικών πληθυσμών, έδωσε τη νίκη στον συνασπισμό των φιλομοναρχικών που ήθελαν τη ρεβάνς από την περίοδο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Με το απατηλό σύνθημα «οίκαδε», δηλαδή την επιστροφή του στρατού, η «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις» απέκτησε σαρωτική πλειοψηφία.

Όταν όμως ο φιλομοναρχικός συνασπισμός ανέλαβε τα ηνία της χώρας, εγκατέλειψε το λαϊκό αίτημα επεκτείνοντας τον πόλεμο στα ενδότερα της Ανατολίας. Κύριο μέλημά του ήταν να επαναφέρει τον Κωνσταντίνο και να κάνει σαρωτικές αλλαγές στο στράτευμα με βασικό κριτήριο την αφοσίωση στον βασιλιά.

Στο μεταξύ οι διεθνείς συσχετισμοί μεταβάλλονταν. Η επανάσταση των Μπολσεβίκων στη Ρωσία είχε επικρατήσει πλήρως το 1920, γεγονός που ακύρωσε την αρχική βρετανική πολιτική στην Ανατολή. Ο Κεμάλ αναδεικνυόταν σε παράγοντα ανακοπής της κυριαρχίας των Μπολσεβίκων στα Στενά. Οι δε (πρώην) σύμμαχοι, ενοχλημένοι από την επάνοδο στην Ελλάδα του γερμανόφιλου βασιλιά Κωνσταντίνου, πάγωσαν κάθε είδους στήριξη προς την Ελλάδα. Αυτή η αλλαγή της πολιτικής τους ήταν καταφανής στη Διασυμμαχική Συνδιάσκεψη στο Λονδίνο τον Φεβρουάριο του 1921. Η προοπτική εφαρμογής ενός ειδικού άρθρου της Συνθήκης των Σεβρών, που προέβλεπε είσοδο ελληνικών στρατευμάτων στην Κωνσταντινούπολη με βρετανική στήριξη, πάγωσε.

Τον Μάρτιο οι Μπολσεβίκοι αναγνώρισαν την κυβέρνηση του Κεμάλ με τη Συνθήκη της Μόσχας και άρχισαν την παροχή άφθονης υλικής βοήθειας στον νεοσύστατο κεμαλικό στρατό. Το Νοέμβριο του ιδίου έτους την αναγνώρισε και η Γαλλία, η οποία εκκένωσε την Κιλικία και παρέδωσε τον οπλισμό στις τουρκικές δυνάμεις. Το ίδιο έκανε και η Ιταλία που εκκένωσε σταδιακά την Αττάλεια και την κοιλάδα του Μαιάνδρου ως τον Απρίλιο του 1922.

Ο Μουσταφά Κεμάλ έκανε παιχνίδι με όλους την ίδια στιγμή που η κυβέρνηση Γούναρη έδειχνε να μην αντιλαμβάνεται επαρκώς την πραγματικότητα. Βυθισμένη σε οικονομική δυσπραγία και σε διεθνή απομόνωση, συνέχισε την εκστρατεία στα ενδότερα της Ανατολίας με έναν στρατό απογυμνωμένο από πολλούς αξιόμαχους βενιζελικούς αξιωματικούς και με ανεπαρκή για το εγχείρημα στρατιωτική ηγεσία.

◾️Στο Μεγάλο Πολεμικό Συμβούλιο που συνήλθε στην Κιουτάχεια, η κυβέρνηση Γούναρη (με τη χλιαρή στήριξη του βαριά άρρωστου Κωνσταντίνου που αδυνατούσε να ανταποκριθεί στο αξίωμά του) αποφάσισε τη συνέχιση των επιχειρήσεων και την κατάληψη της Άγκυρας, παρά τις αντιρρήσεις των στρατηγών που επεσήμαναν τις αντικειμενικές δυσκολίες.

Την ιδια περίοδο ο Κεμάλ προετοίμαζε έναν πολύ καλά εκπαιδευμένο στρατό με εμπειροπόλεμη και ικανή ηγεσία. Η δε Μ. Βρετανία, στην οικονομική και διπλωματική βοήθεια της οποίας υπολόγιζε η ελληνική κυβέρνηση, αποστασιοποιήθηκε πλήρως καθώς τα συμφέροντά της στα Στενά και στη Μέση Ανατολή τής υπαγόρευαν να υποστηρίξει το κεμαλικό κράτος ως ανάσχεση της επιρροής του μπολσεβικισμού.

Σ΄ αυτές τις αντίξοες διεθνείς συνθήκες, ο ηρωισμός και η καρτερία των Ελλήνων στρατιωτών, αλλά και οι εξαίρετες ικανότητες κάποιων αξιωματικών, δεν ήρκεσαν ώστε να αποτρέψουν το μοιραίο. Διότι στρατός με διχαστική και ανίκανη ηγεσία, χωρίς ανεφοδιασμό και επαρκείς επικοινωνίες και εξουθενωμένος από τις κακουχίες και τις εξαντλητικές πορείες, δεν έχει νικήσει ποτέ.

Έως την 26η Αυγούστου του 1922 είχαν καταφέρει να φτάσουν στη Σμύρνη τα υπολείμματα του ελληνικού στρατεύματος. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 27ης την εγκατέλειπαν και τα τελευταία. Στις 11 η ώρα έμπαινε στην πόλη η εμπροσθοφυλακή του τουρκικού ιππικού. Ακολουθούσαν οι Τσέτες...

Η μεγαλύτερη εθνική τραγωδία στη Νεότερη Ιστορία μας...

 

 

3.

John Kioulekas

Β.

27 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1922 *** ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ...

"Kαλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα": Στις 26 Αυγούστου 1922, διατάσσεται εκκένωση της Μ. Ασίας.

Ο ύπατος αρμοστής Σμύρνης (επιλογή του Βενιζέλου) Αριστείδης Στεργιάδης φεύγει από τους πρώτους, με Βρετανικό θωρηκτό.

Το μέτωπο καταρρέει και οι Ελληνικοί πληθυσμοί παραδίδονται στο έλεος του Τουρκικού στρατού. Μια μέρα μετά την διαταγή της εκκένωσης,

27 Αυγούστου 1922, ο Τουρκικός στρατός μπαίνει στη Σμύρνη. Οι Τούρκοι εθνικιστές αρχίζουν μαζικές πυρπολήσεις κτιρίων, βιασμούς, εκτελέσεις, βασανιστήρια κατά των χριστιανικών πληθυσμών. Οι Ελληνικές αρχές έχουν δραπετεύσει, αφήνοντας τους Μικρασιάτες στην Μικρά Ασία, στην τύχη τους.

Ο τραγικός απολογισμός του ήταν περίπου 91.000 απώλειες του Ελληνικού στρατού, ενώ 1.500.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να ξεριζωθούν από τις εστίες τους αφήνοντας χιλιάδες νεκρούς.

Περίπου ένα μήνα πριν μπούν οι Τούρκοι στην Σμύρνη, 20 Ιουλίου 1922, με ομόφωνη απόφαση της Eλληνικής Βουλής, δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο κατάπτυστος νόμος 2870 "περί παρανόμου μεταφοράς προσώπων ομαδόν ερχομένων εις τους Ελληνικούς λιμένας εκ της αλλοδαπής".

Ήταν ο πρώτος νόμος του Ελληνικού κράτους ενάντια σε πρόσφυγες και είχε ως αποκλειστικό στόχο να εγκλωβιστούν οι Μικρασιάτες και οι Πόντιοι και να μην μπορούν να έρθουν στην Ελλάδα (γιατί, όπως πάντα, το μόνο "εθνικό" καθήκον της μοναρχικής αστικής τάξης ήταν η εξουσία της και φοβόταν αναταραχή).

Έτσι πολλοί απο αυτούς αφέθηκαν στο έλεος των Τούρκων εθνικιστών που συνέχισαν τον αιματηρό κύκλο των εγκλημάτων απέναντι σε χριστιανικούς πληθυσμούς στα οποία συμμετείχαν οι Τούρκοι και Έλληνες εθνικιστές αντίστοιχα.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Γ. Δαφνή ("Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων", Αθήνα 1997, σ. 31), ο ύπατος αρμοστής Σμύρνης Στεργιάδης φέρεται να είπε: "Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα!". Ο Στεργιάδης είχε πάρει εντολή από τον Πρωθυπουργό Γούναρη που έλεγε: "Αποφύγετε δημιουργία προσφυγικού ζητήματος".

Το πως έβλεπαν τους Ελληνικούς πληθυσμούς στην Μ.Ασία μοναρχικοί ανώτεροι στρατιωτικοί, πολιτικοί κ.α-αυτοί που πούλαγαν "πατριωτισμούς" -φαίνεται πχ απο επιστολή του Πρίγκιπα Ανδρέα Γλύξμπουργκ, διοικητή του Β΄ Σώματος Στρατού(και πατέρα του Φίλιππου, συζύγου της Ελισάβετ Β΄ της Αγγλίας που πέθανε το 2022):

"Ἀπαίσιοι πραγματικῶς εἶναι οἱ ἐδῶ Ἕλληνες..θὰ ἤξιζε πράγματι νὰ παραδώσωμεν τὴν Σμύρνην εἰς τὸν Κεμὰλ διὰ νὰ τοὺς πετσοκόψῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀχρείους".

Η εκκένωση της Μικρασίας διατάχθηκε μυστικά από την Αθήνα. Ο ύπατος αρμοστής με διαταγή από την Αθήνα της μοναρχικής κυβέρνησης διέταξε "να συσκευασθώσιν τα αρχεία" τονίζοντας πως η διαταγή έπρεπε να κρατηθεί "απολύτως μυστική από (τον) πληθυσμόν".

Το Ελληνικό αστικό κράτος, που έφτιαξε τον πρώτο αντιπροσφυγικό νόμο για να εμποδίσει τους Μικρασιάτες πρόσφυγες (για την καταστροφή των οποίων είχε μεγάλη ευθύνη).

Λαοί που ξεχνούν την ιστορία τους, είναι καταδικασμένοι να την ξαναζήσουν.

......

4

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                4 John Kioulekas

Πάνω στα αποκαΐδια της Σμύρνης – Τι απέγιναν οι καμένες ελληνικές συνοικίες μετά το 1922
Όταν έσβησαν οι φλόγες της μεγάλης πυρκαγιάς του Σεπτεμβρίου του 1922, στο κέντρο της Σμύρνης δεν είχε απομείνει απλώς μια σειρά καμένων οικοδομικών τετραγώνων, αλλά ένα τεράστιο κενό μέσα στην πόλη. Η ελληνική και η αρμενική συνοικία είχαν υποστεί σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή, ενώ μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ή φραγκικής συνοικίας είχε επίσης καεί. Αντίθετα, οι παλαιότερες μουσουλμανικές και εβραϊκές συνοικίες προς το Κεμεραλτί, το Ικίτσεσμελικ και τις πλαγιές του Πάγου έμειναν σε μεγάλο βαθμό έξω από την κύρια ζώνη της φωτιάς.
Σύμφωνα με αμερικανική προξενική έκθεση του 1922, την οποία παραθέτει η ιστορικός Ellinor Morack, καταστράφηκαν περίπου 13.100 κτίρια, το 65% των καλύτερων κατοικιών της πόλης, το 80% των καταστημάτων και γραφείων και περίπου τα μισά από τα εμπορικά καταστήματα και τις αποθήκες. Η ίδια μελέτη υπολογίζει ότι χάθηκε περίπου το 75% των κτιρίων του κεντρικού αστικού ιστού. Μαζί με τα σπίτια εξαφανίστηκαν εκκλησίες, σχολεία, νοσοκομεία, προξενεία, ξενοδοχεία, θέατρα, λέσχες, εμπορικά καταστήματα και ολόκληρο το παλαιό δίκτυο των δρόμων.
Πού βρισκόταν η ελληνική συνοικία στη σημερινή Σμύρνη;
Η «ελληνική συνοικία» δεν ήταν ένας μοναδικός και αυστηρά περιχαρακωμένος μαχαλάς. Ο ελληνικός πληθυσμός κατοικούσε σε μια ευρύτατη ζώνη, από την παραλιακή κάτω πόλη και την Πούντα μέχρι το Μουρτάκια, το Τεπέτζικ και τις παλαιότερες συνοικίες κοντά στον Πάνω Μαχαλά. Υπήρχαν δεκάδες ελληνικές ενορίες, καθεμία από τις οποίες αποτελούσε και έναν μικρότερο πυρήνα κατοίκησης, της Αγίας Φωτεινής, του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Δημητρίου, της Αγίας Αικατερίνης, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Ιωάννη, της Ευαγγελίστριας και πολλές άλλες.
Σε σημερινούς όρους, ο κυριότερος καμένος ελληνικός και φραγκικός πυρήνας βρισκόταν,
– γύρω από το σημερινό Pasaport και την πλατεία Cumhuriyet,
– στην περιοχή Çankaya–İsmet Kaptan,
– ανάμεσα στις σημερινές λεωφόρους Gazi, Fevzi Paşa, Halit Ziya και Cumhuriyet,
– προς το νότιο τμήμα του Alsancak και το Κορδόνι,
– και ανατολικότερα, προς τις παρυφές του σημερινού Kültürpark, τις περιοχές Mimar Sinan και Kahramanlar.
Ένα ασφαλές σημείο προσανατολισμού είναι η Αγία Φωτεινή. Ο παλαιός μητροπολιτικός ναός βρισκόταν περίπου στη σημερινή διασταύρωση των λεωφόρων Gazi Bulvarı και Halit Ziya Bulvarı. Στη θέση του υψώνεται σήμερα το εμπορικό κτίριο Kayahan İş Merkezi. Ο χώρος αυτός βρισκόταν στην καρδιά της ελληνικής κάτω πόλης, σχετικά κοντά στην προκυμαία.
Χρειάζεται όμως μια σημαντική διευκρίνιση, το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού Kültürpark, όπου πραγματοποιείται η Διεθνής Έκθεση της Σμύρνης, κάλυψε κυρίως την παλιά αρμενική συνοικία, το Χαϊνότς. Γύρω της βρίσκονταν ελληνικές συνοικίες, όπως εκείνες της Αγίας Αικατερίνης και του Αγίου Δημητρίου, αλλά δεν είναι ιστορικά ακριβές να ταυτίζεται ολόκληρο το πάρκο αποκλειστικά με την ελληνική συνοικία.
Επίσης, δεν κάηκαν όλα τα σημεία όπου κατοικούσαν Έλληνες. Παλαιότεροι ελληνικοί πυρήνες κοντά στον Πάνω Μαχαλά και στον Άγιο Βουκόλο βρέθηκαν έξω από την ολοκληρωτική καταστροφή. Ο ναός του Αγίου Βουκόλου, το σημερινό Ayavukla, είναι ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα ορθόδοξα μνημεία της προ του 1922 Σμύρνης.
Τα πρώτα χρόνια μετά την καταστροφή
Για αρκετά χρόνια η καμένη περιοχή παρέμεινε ένας απέραντος ερειπιώνας. Οι φωτογραφίες της εποχής δείχνουν όρθιους γυμνούς τοίχους, καμένες προσόψεις, σωρούς από πέτρες και άδεια οικοδομικά τετράγωνα. Σε δημοσιεύματα των χρόνων εκείνων η περιοχή περιγράφεται ως τόπος γεμάτος λάκκους, αγριόχορτα, στάσιμα νερά, έντομα και εγκαταλειμμένα ερείπια. Στα λίγα κτίρια που είχαν παραμείνει κατοικήσιμα εγκαταστάθηκαν προσωρινά άστεγοι και νεοφερμένοι κάτοικοι, ενώ σημειώνονταν καταπατήσεις και αφαίρεση οικοδομικών υλικών.
Ήδη από το 1923 ο δήμος ανέθεσε στους Γάλλους πολεοδόμους René και Raymond Danger, υπό την εποπτεία του Henri Prost, την εκπόνηση νέου σχεδίου. Το σχέδιο εγκρίθηκε το 1925 και προέβλεπε φαρδιές λεωφόρους, μεγάλες πλατείες, κυκλικούς κόμβους, διοικητικά κτίρια και νέες συνοικίες. Η στενή και πολύπλοκη πολεοδομική μορφή της παλιάς Σμύρνης, με τα σοκάκια, τις αυλές και τα αδιέξοδα, αντικαταστάθηκε από έναν νέο, γεωμετρικό αστικό ιστό. Οι σημερινές μεγάλες λεωφόροι του κέντρου αποτελούν σε σημαντικό βαθμό κληρονομιά εκείνου του σχεδιασμού.
Το 1925 τροποποιήθηκε και η τουρκική οικοδομική νομοθεσία. Περιοχές στις οποίες είχαν καεί περισσότερα από 150 κτίρια μπορούσαν να θεωρηθούν, για τις ανάγκες της απαλλοτρίωσης, σαν αγροτική γη. Με αυτόν τον τρόπο ο δήμος απέκτησε τα καμένα οικόπεδα σε πολύ χαμηλότερες τιμές. Όσοι ιδιοκτήτες βρίσκονταν ακόμη στη Σμύρνη μπορούσαν να διεκδικήσουν ομόλογα ή δικαιώματα σε νέες δημοπρασίες οικοπέδων. Οι περισσότεροι όμως Έλληνες, οι οποίοι είχαν φύγει ή είχαν υπαχθεί στην ανταλλαγή των πληθυσμών, καθώς και πολλοί Αρμένιοι ιδιοκτήτες, δεν αποζημιώθηκαν ουσιαστικά. Έτσι, μετά τη φυσική καταστροφή των περιουσιών ακολούθησε η νομική και κτηματολογική εξαφάνισή τους.
Μέχρι το 1927 είχαν καθαριστεί σημαντικοί άξονες και είχαν χαραχθεί οι πρώτες μεγάλες λεωφόροι, αλλά ανάμεσά τους εξακολουθούσε να απλώνεται μια σχεδόν άδεια έκταση. Η οικονομική αδυναμία του δήμου και του νεοσύστατου τουρκικού κράτους καθυστέρησε την ανοικοδόμηση. Ακόμη και στις αρχές της δεκαετίας του 1930 μεγάλο μέρος του κέντρου παρέμενε αδόμητο.
Η πρώτη μεγάλη παρέμβαση ήταν η δημιουργία της πλατείας Cumhuriyet, η οποία εγκαινιάστηκε το 1932. Το 1933 οργανώθηκε η πρώτη εμπορική έκθεση στον χώρο πίσω από την πλατεία, περίπου εκεί όπου βρίσκεται σήμερα το ξενοδοχείο Büyük Efes–Swissôtel. Από το 1934 άρχισε με ταχύτερους ρυθμούς η διαμόρφωση του Kültürpark. Εργολάβοι ανέλαβαν την απομάκρυνση των ερειπίων και την ισοπέδωση του εδάφους, σε ορισμένες περιπτώσεις λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα οικόπεδα. Ανοίχθηκαν δρόμοι, αποξηράνθηκαν έλη και στάσιμα νερά, φυτεύτηκαν δέντρα και κατασκευάστηκαν περίπτερα, μουσεία, χώροι αθλητισμού και ψυχαγωγίας.
Το Kültürpark άνοιξε το 1936 σε έκταση περίπου 360.000 τετραγωνικών μέτρων και αργότερα επεκτάθηκε στα 420.000. Πάνω στον χώρο της παλιάς αρμενικής συνοικίας και δίπλα στα καμένα ελληνικά τετράγωνα δημιουργήθηκε η Διεθνής Έκθεση της Σμύρνης, η οποία προβλήθηκε ως σύμβολο της νέας τουρκικής και κεμαλικής πόλης.
Τα χαλάσματα χρησιμοποιήθηκαν για να μπαζωθεί η θάλασσα;
Ο ισχυρισμός αυτός ακούγεται συχνά, αλλά χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Από τις ακαδημαϊκές, δημοτικές και πολεοδομικές πηγές που έχουν εξεταστεί δεν προκύπτει σαφής απόδειξη ότι τα χαλάσματα των καμένων σπιτιών του Κε μεταφέρθηκαν συστηματικά στη θάλασσα για να δημιουργηθεί η σημερινή παραλία.
Η σύγχυση φαίνεται ότι προέρχεται από τρεις διαφορετικές ιστορικές φάσεις.
Πρώτον, το ίδιο το Κε –από τη γαλλική λέξη Quai, δηλαδή προκυμαία– ήταν ήδη κατασκευασμένο πάνω σε επιχωματωμένη θάλασσα πριν από το 1922. Τα έργα έγιναν μεταξύ 1867 και 1876 από τη Smyrna Quay Company και τη γαλλική εταιρεία των αδελφών Dussaud. Η παλιά ακανόνιστη ακτογραμμή μετακινήθηκε προς τη θάλασσα, δημιουργήθηκε μια νέα παραλιακή ζώνη μήκους περίπου τεσσάρων χιλιομέτρων και προστέθηκαν στην πόλη περίπου σαράντα εκτάρια γης. Πάνω σε αυτή την οθωμανική επιχωμάτωση χτίστηκαν τα ξενοδοχεία, οι λέσχες, τα θέατρα, τα εμπορικά καταστήματα και οι κατοικίες του περίφημου Κε. Επομένως, τα σπίτια που κάηκαν το 1922 βρίσκονταν ήδη πάνω σε γη κερδισμένη από τη θάλασσα.
Δεύτερον, μετά την πυρκαγιά τεράστιες ποσότητες ερειπίων απομακρύνθηκαν, θρυμματίστηκαν ή χρησιμοποιήθηκαν για την ισοπέδωση του καμένου εδάφους, το γέμισμα λάκκων, τη χάραξη δρόμων και τη διαμόρφωση του Kültürpark. Αυτό τεκμηριώνεται. Δεν έχει όμως εντοπιστεί μέχρι σήμερα αντίστοιχο δημοτικό ή τεχνικό έγγραφο που να περιγράφει οργανωμένη μεταφορά των ερειπίων του Κε στη θάλασσα. Δεν αποκλείεται να έγιναν περιορισμένες απορρίψεις μπάζων στην ακτή, αλλά δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως αποδεδειγμένο μεγάλο έργο επιχωμάτωσης.
Τρίτον, το πλατύ πράσινο Κορδόνι που βλέπουμε σήμερα είναι πολύ νεότερο. Η σύγχρονη επιχωμάτωση άρχισε το 1997, όταν σχεδιάστηκε η κατασκευή παραλιακού αυτοκινητοδρόμου. Στη θάλασσα ρίχθηκαν χώμα, βράχοι και ογκόλιθοι και η ακτογραμμή μετακινήθηκε αρκετά μέτρα προς τα έξω. Μετά τις έντονες αντιδράσεις και τις δικαστικές αποφάσεις, ο αυτοκινητόδρομος δεν ολοκληρώθηκε και η επιχωματωμένη έκταση μετατράπηκε από το 2000 και μετά σε χώρο πρασίνου, περιπάτου και αναψυχής. Στην ίδια επιχωμάτωση δημιουργήθηκε και η σημερινή πλατεία Gündoğdu.
Επομένως, η φράση «τα καμένα ελληνικά σπίτια έγιναν η σημερινή παραλία» είναι περισσότερο μια ισχυρή προφορική παράδοση παρά πλήρως τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός. Το βέβαιο είναι ότι η σημερινή Σμύρνη δημιουργήθηκε πάνω στον χώρο των καμένων ελληνικών, αρμενικών και φραγκικών συνοικιών. Άλλοτε κυριολεκτικά πάνω σε ισοπεδωμένα ερείπια και άλλοτε πάνω σε ένα εντελώς νέο σχέδιο δρόμων, πλατειών και οικοδομικών τετραγώνων που εξαφάνισε τα παλαιά ίχνη.
Όποιος σήμερα περπατά από το Pasaport και την πλατεία Cumhuriyet προς τη λεωφόρο Gazi, το Çankaya, το Kültürpark και το νότιο Alsancak, κινείται σε μεγάλο βαθμό επάνω στην παλιά ελληνική, αρμενική και λεβαντίνικη Σμύρνη. Η πόλη δεν ανοικοδομήθηκε απλώς μετά το 1922, ξανασχεδιάστηκε έτσι ώστε η προηγούμενη μορφή και η μνήμη των κοινοτήτων της να γίνουν σχεδόν αόρατες.
Κ. Καγκελάρης

η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ του τινακανουμε


ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ www.tinakanoume.gr η γραφή είναι επεξεργασία εργαλείων αλλαγών. Είναι οικοδόμηση προϋποθέσεων συνείδησης πράξης Δεν επαρκούν οι αναλύσεις, η διαπίστωση συμπτωμάτων. Πολιτικός λόγος είναι η ανάγνωση των αιτίων, και η πρόταση που μπορεί να μετουσιωθεί σε πράξη μετασχηματισμών. Η ΧΩΡΑ είναι καταδικασμένη σε ανεπίστροφη πορεία από το ανεπαρκές, διεφθαρμένο, πολιτικό προσωπικό. Από την κομματοκρατία έως και την σημερινή έκφραση της αριστεροκαπηλείας, το παρακρατικό βάθος και διαπλοκή. Ένα προσωπικό άγνοιας, ιδιοτέλειας, μεταπρατισμού. Μαζί με την πολιτική χάθηκε ο δημόσιος χώρος του λόγου και της ευθύνης. Η ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΘΕΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ προοπτικής και νέων κομμάτων οφείλεται σε: 1.) κυριαρχία παρωχημένων και ψεύτικων εννοιολογήσεων, 2.) αναδιάταξη θέσεων του παλιού πολιτικού προσωπικού 3.) αντιλήψεις άμυνας κεκτημένων χωρίς στρατηγικό βάθος και 4.) άγνοια σχέσεων τεχνικών οικονομίας και πολιτικής διεύθυνσης. Ότι απαιτείται η κλασσική και φιλοσοφική παιδεία για την διαχείριση του πολιτικού και της πόλης, αυτά που η χρηματιστική ολιγαρχία και η δικτατορία των αγορών δεν θέλουν να συμβαίνει.

Η  Συνέχεια του κειμένου
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ