Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,
Η παρούσα επιστολή αποτελεί προσπάθεια για την τεκμηριωμένη υποστήριξη της θεσμικής αναβάθμισης του ρόλου των Κέντρων Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας (Κ.Π.) στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Η ψυχοκοινωνική πρόληψη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κάτι δευτερεύον ή περιστασιακό, αλλά ως σταθερό και ουσιαστικό μέρος της εκπαιδευτικής και κοινωνικής λειτουργίας της σχολικής κοινότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται αναγκαία η θεσμική αναγνώριση και αναβάθμιση του ρόλου αυτού, προκειμένου να διασφαλιστεί η συστηματική, σταθερή και απρόσκοπτη παρουσία των υπηρεσιών πρόληψης των Κέντρων Πρόληψης στο εκπαιδευτικό και κοινοτικό περιβάλλον.
Η ανάγκη αυτή εντείνεται από την αυξανόμενη πολυπλοκότητα των ψυχοκοινωνικών αναγκών μαθητών/μαθητριών, εκπαιδευτικών και γονέων, οι οποίες απαιτούν συντονισμένες, επιστημονικά τεκμηριωμένες και διαρκείς παρεμβάσεις.
Η μέχρι σήμερα αντιμετώπιση των Κ.Π. ως «επισκεπτών» φορέων, ανάμεσα σε πολλούς άλλους, δεν αποτυπώνει πλήρως το εύρος και την ποιότητα του έργου τους στη σχολική κοινότητα. Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται η ανάγκη για πιο σταθερή και θεσμικά κατοχυρωμένη συνεργασία με το εκπαιδευτικό σύστημα, που να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις.
Το συνολικό αποτύπωμα υπερβαίνει τις 120.000 παρεμβάσεις σε μαθητές και τις 20.000 επιμορφώσεις εκπαιδευτικών ετησίως, γεγονός που αναδεικνύει τα Κ.Π. ως έναν ήδη ενεργό και λειτουργικό πυλώνα της πρόληψης εντός της εκπαίδευσης.
Η γεωγραφική διασπορά των παρεμβάσεων, που περιλαμβάνει τόσο αστικά κέντρα όσο και απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές, επιβεβαιώνει τον αποκεντρωμένο και κοινοτικό χαρακτήρα του ελληνικού μοντέλου πρόληψης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σε αρκετές περιπτώσεις η παραπάνω δουλειά έγινε από 1 ή 2 επιστημονικά στελέχη καθώς σε πολλές περιοχές τα Κέντρα Πρόληψης είναι υποστελεχωμένα.
Η σύγχρονη πραγματικότητα των παιδιών και των εφήβων χαρακτηρίζεται από αυξημένη έκθεση σε ψηφιακά περιβάλλοντα και εντατικοποίηση κοινωνικών και οικονομικών πιέσεων. Η μέση ηλικία έναρξης χρήσης διαδικτύου εντοπίζεται περίπου στα 7 έτη, ενώ ένα ποσοστό 8–12% των παιδιών δημοτικού εμφανίζει ενδείξεις προβληματικής χρήσης. Επιπλέον, το 48% των 16χρονων δηλώνει υπερβολική χρήση κοινωνικών δικτύων.
Τα δεδομένα αυτά δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο. Η οικονομική ανασφάλεια, οι ανισότητες, η εντατικοποίηση της εργασίας και η περιορισμένη πρόσβαση σε συλλογικές δραστηριότητες διαμορφώνουν συνθήκες που ενισχύουν την εμφάνιση εξαρτητικών συμπεριφορών. Η εξάρτηση, συνεπώς, συνιστά πολυπαραγοντικό και κοινωνικά προσδιορισμένο φαινόμενο.
Στο πλαίσιο αυτό, οι παρεμβάσεις των Κέντρων Πρόληψης αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς λειτουργούν ενισχυτικά προς τους προστατευτικούς παράγοντες, όπως η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και η καλλιέργεια ουσιαστικών σχέσεων.
Η διεθνής βιβλιογραφία επιβεβαιώνει την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων πρόληψης. Οι παρεμβάσεις που βασίζονται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθοδολογίες παρουσιάζουν σημαντικά καλύτερα αποτελέσματα σε σύγκριση με κατασταλτικές ή αποσπασματικές προσεγγίσεις (UNODC, 2024· WHO, 2021).
Παρά τη μέχρι σήμερα, ομολογημένη από την ίδια την εκπαιδευτική κοινότητα, θετική εμπειρία από την παρουσία των Κέντρων Πρόληψης στα σχολεία, η θέση τους στο εκπαιδευτικό σύστημα παραμένει θεσμικά ασαφής. Η συνεργασία με τις δομές εκπαίδευσης βασίζεται συχνά σε τοπικές πρωτοβουλίες και προσωπικές σχέσεις, γεγονός που περιορίζει τη συστηματικότητα και τη βιωσιμότητα των παρεμβάσεων.
Η απουσία μοριοδότησης των επιμορφώσεων που παρέχουν τα Κ.Π. στους εκπαιδευτικούς υποβαθμίζει τη σημασία της συνεχιζόμενης επαγγελματικής ανάπτυξης. Επιπλέον, η μη ενσωμάτωση των Κ.Π. σε βασικές εκπαιδευτικές δομές, όπως η εκπαίδευση νεοδιορισμένων εκπαιδευτικών και οι υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, συνιστά δομικό έλλειμμα εκπαιδευτικής πολιτικής.
Προτάσεις για την ουσιαστική αναγνώριση του έργου των Κ.Π. από το Υπουργείο Παιδείας:
· Θεσμοθέτηση κοινοποίησης εγγράφων από τις περιφερειακές δ/νσεις Π/θμιας & Δ/θμιας Εκπαίδευσης σχετικά με τον φορέα των Κ.Π. καθώς και τις προγραμματισμένες και προτεινόμενες δράσεις του κάθε Κ.Π. της αντίστοιχης περιοχής για την τρέχουσα σχολική χρονιά, με την παρότρυνση για συμμετοχή σε αυτές (αυτή είναι μία πρακτική που κάθε Σεπτέμβρη τα Κ.Π. ακολουθούν χωρίς όμως απαραίτητα την μεγαλύτερη εμπλοκή των δ/νσεων εκπαίδευσης, κάτι που δεν εξασφαλίζει το κύρος και τη θεσμική αναγνώριση των δομών των Κ.Π και του έργου τους).
· Στην εκπαίδευση των νεοδιορισμένων και των αναπληρωτών να περιλαμβάνονται ως εκπαιδευτές στελέχη των Κ.Π.
· Θεσμοθέτηση εκπαίδευσης και συνεργασίας με τους/τις συμβούλους σχολικής ζωής.
· Θεσμοθέτηση εκπαίδευσης και συνεργασίας των ειδικοτήτων που στελεχώνουν τις ΕΔΥ, ΕΔΕΑΥ σε συνεργασία με τις δ/νσεις και τα ΚΕΔΑΣΥ.
· Τα σεμινάρια των Κ.Π. που απευθύνονται στους/στις εκπαιδευτικούς να φέρουν τη σφραγίδα των δ/νσεων εκπαίδευσης και να προσμετρώνται στα αξιολογικά μόρια των εκπαιδευτικών.
· Με δεδομένη τη δημόσια κατεύθυνση για ενίσχυση της εμπιστοσύνης στη σχολική κοινότητα, αξίζει να επισημανθεί ότι τα Κέντρα Πρόληψης υλοποιούν εδώ και τρεις δεκαετίες συστηματικές παρεμβάσεις με γονείς, μέσα από σχολές γονέων, ομάδες και βιωματικά εργαστήρια. Οι δράσεις αυτές δεν περιορίζονται σε ενημερωτικό χαρακτήρα, αλλά στηρίζουν ουσιαστικά τον γονεϊκό ρόλο, ενισχύοντας την επικοινωνία στην οικογένεια και τη διαχείριση καθημερινών δυσκολιών που συνδέονται με την εφηβεία και τη σύγχρονη πραγματικότητα. Στο πλαίσιο αυτό και καθώς επιχειρείται η ανάπτυξη ενός πιο συνεκτικού πλαισίου παρεμβάσεων, τα Κέντρα Πρόληψης θα μπορούσαν να αποτελέσουν οργανικό μέρος αυτού του πυλώνα, ιδίως στον τομέα της υποστήριξης των γονέων, αξιοποιώντας την εμπειρία και την τεχνογνωσία που έχουν ήδη αναπτύξει. Παράλληλα θα μπορούσαν να αναλάβουν τον ρόλο του «μέντορα» στην επιμόρφωση και υποστήριξη των εκπαιδευτικών και νέων επιστημόνων που θα συνεπικουρήσουν τέτοιους ρόλους
· Στον θεσμικό διάλογο που θα προκύψει με βάση το άρθρο 61 του N.3459/06 για την ανανέωση της Προγραμματικής σύμβασης για την χρηματοδότηση και λειτουργία των Κ.Π., προτείνουμε να συμμετάσχει και το υπουργείο Παιδείας και γενικότερα να αναβαθμιστεί ο ρόλος του υπουργείου στη λειτουργία τους.
Η ανάλυση των δεδομένων και του θεσμικού πλαισίου οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η πρόληψη αποτελεί αναγκαία και όχι προαιρετική συνιστώσα της εκπαιδευτικής πολιτικής. Τα Κέντρα Πρόληψης συνιστούν ένα ήδη λειτουργικό και αποτελεσματικό δίκτυο, το οποίο, παρά την αποδεδειγμένη συμβολή του, παραμένει θεσμικά υποτιμημένο.
Η μη αξιοποίηση του δυναμικού αυτού συνεπάγεται σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Αντιθέτως, η θεσμική ενίσχυση και ενσωμάτωση των Κ.Π. μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός συνεκτικού συστήματος πρόληψης που θα ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες της σχολικής κοινότητας.
Η επιλογή αυτή δεν είναι τεχνική αλλά πολιτική, καθώς αφορά τον προσανατολισμό της εκπαίδευσης και τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία επενδύει στο μέλλον της.
Επιστημονική Επιτροπή και Διοικητικό Συμβούλιο των Κέντρων Πρόληψης
| ||
|
European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction. (2025). Evaluation of the EU Drugs Strategy 2021–2025. Publications Office of the European Union.
ESPAD Group. (2024). ESPAD Greece 2024 Full Report. European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs.
ΕΚΤΕΠΝ. (2025). Ετήσια έκθεση για την κατάσταση των ναρκωτικών στην Ελλάδα.
ΟΚΑΝΑ. (2023). Εισηγητική έκθεση για την πορεία υλοποίησης των Κέντρων Πρόληψης ανά περιφέρειες.
ΟΚΑΝΑ. (202). Εισηγητική έκθεση για την πορεία υλοποίησης των Κέντρων Πρόληψης ανά περιφέρειες.
United Nations Office on Drugs and Crime. (2024). World Drug Report 2024. United Nations.
World Health Organization. (2021). Adolescent mental health and digital environments. WHO.
Η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος με ιδιαίτερη τιμή και συγκίνηση ολοκλήρωσε το όραμα της και θέτει στη διάθεση της εκπαιδευτικής κοινότητας και του ευρύτερου κοινού το νέο εκπαιδευτικό video animation, αφιερωμένο στην Ιστορία και τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Το έργο αυτό τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού αναγνωρίζοντας τη θεσμική του σημασία για την ενίσχυση της ιστορικής μνήμης στη νέα γενιά.
Η Συλλογική Προσφορά Υψηλού Επιπέδου, έφερε το αποτέλεσμα αυτό το οποίο δεν θα ήταν εφικτό να υλοποιηθεί χωρίς την άμεση, αφιλοκερδή και εθελοντική συμβολή μιας εξαιρετικής ομάδας ακαδημαϊκών και επαγγελματιών. Η σύμπραξη αυτή αποτελεί υπόδειγμα κοινωνικής προσφοράς, καθώς κορυφαίοι επιστήμονες και δημιουργοί ένωσαν τις δυνάμεις τους για να μετατρέψουν την ιστορική γνώση σε ένα σύγχρονο, οπτικοακουστικό εκπαιδευτικό εργαλείο.
Το video animation δημιουργήθηκε με σκοπό να φέρει τους μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, αλλά και κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη, σε επαφή με την πλούσια ιστορική και πολιτιστική διαδρομή του Ποντιακού Ελληνισμού. Μέσα από σύγχρονη οπτικοακουστική αφήγηση και προσέγγιση, προσαρμοσμένη στην παιδαγωγική ηλικία των μαθητών. 
Πρόκειται για μια πρωτοβουλία παραγωγής και διάθεσης ψηφιακού υλικού που θα συνοδεύει τους μαθητές μας για τα σχολικά έτη 2025-2026 και 2026-2027. Θέλουμε να την ευχαριστήσουμε θερμά, καθώς με δική της προσωπική εισήγηση, το video αυτό θα αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της εγκυκλίου για τις εκδηλώσεις Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου σε όλα τα σχολεία της χώρας. Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς μια θεσμική κίνηση, αλλά μια πράξη ευθύνης απέναντι στην ιστορική αλήθεια που περιμέναμε χρόνια να δικαιωθεί».
«Η ιστορία μας δεν είναι μόνο μνήμη, είναι χρέος προς το μέλλον. Ευχαριστούμε θερμά τους συνεργάτες μας που πρόσφεραν το ταλέντο και τις γνώσεις τους χωρίς κανένα αντάλλαγμα, με μοναδικό κίνητρο τη μετάδοση της ιστορικής αλήθειας στη νέα γενιά. Κυρίως όμως για το χρέος που έχουμε προς τους προγόνους μας και την αγάπη μας για τον Πόντο».
