«Πρέπει να σέβονται τα αρχαία, να βγουν όλα στην επιφάνεια, να έρχονται και οι τουρίστες και να βλέπουν την ιστορία μας», λέει ο Γιώργος Κωστόπουλος καθώς μας ξεναγεί στο αγρόκτημά του. Είναι ένας από τους κατοίκους που σήμερα συνδράμουν την αρχαιολογική έρευνα.

Μέσα από συστηματικές ανασκαφές τα τελευταία χρόνια, μια ομάδα αρχαιολόγων προσπαθεί να αναδείξει την περιοχή και να φέρει στο φως τους νέους θησαυρούς της. «Η δραστηριότητα της αρχαιολογικής υπηρεσίας είναι αποτρεπτική για οποιονδήποτε λαθρανασκαφέα. Δεν συνηθίζουν να πηγαίνουν σε χώρους που γνωρίζει όλος ο κόσμος και έχει στραμμένη την προσοχή του, ενώ επαγρυπνεί και ο τοπικός πληθυσμός», λέει στην «Κ» ο διευθυντής της ανασκαφής στα Αηδόνια, επίκουρος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γκρατς της Αυστρίας, δρ Κωνσταντίνος Κίσσας.

Πράγματι, οι λαθρανασκαφείς εμφανίζονταν στα Αηδόνια σε χρονιές που η αρχαιολογική σκαπάνη ήταν απούσα. Το 2002 έπειτα από καταγγελίες και ενδείξεις για δράση αρχαιοκαπήλων πραγματοποιήθηκε σωστική ανασκαφή. Το ίδιο συνέβη το 2007 και το 2011.
Η ευρύτερη περιοχή της Κορινθίας κατά καιρούς απασχολεί τη Δίωξη Αρχαιοκαπηλίας με νέες υποθέσεις. Όπως συνέβη πρόσφατα με την περίπτωση 46χρονου σταφιδοπαραγωγού από τη –γειτονική στα Αηδόνια– Νεμέα. Συνελήφθη στις αρχές Σεπτεμβρίου έχοντας κρύψει στο τζιπ του το ρωμαϊκό μαρμάρινο άγαλμα της θεάς Αφροδίτης που είχε κλαπεί από την αποθήκη του Μουσείου Προϊστορικής Θήρας στη Σαντορίνη.
Η «Κ» ταξίδεψε στα Αηδόνια και παρουσιάζει πώς κόντρα στο φορτισμένο παρελθόν μια ομάδα αρχαιολόγων προσπαθεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη των ντόπιων για να προστατέψει την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου τους.
…
Στις 4 Απριλίου 1993 δημοσιεύεται στην εφημερίδα New York Times ρεπορτάζ για μια σπάνια συλλογή χρυσών μυκηναϊκών αντικειμένων που επρόκειτο να δημοπρατήσει στο Μανχάταν ο έμπορος έργων τέχνης Μάικλ Γουάρντ με τιμή εκκίνησης 1,5 εκατομμύριο δολάρια.

Ο ίδιος ενημέρωσε άμεσα τότε το υπουργείο Πολιτισμού στην Ελλάδα για την επικείμενη δημοπρασία. Το ίδιο έπραξε ξεχωριστά ο καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, Ρικάρντο Ελία. Ο γενικός πρόξενος της Ελλάδας στη Ν. Υόρκη επισκέφτηκε την γκαλερί, χωρίς να υποδείξει την ιδιότητά του, αγόρασε καταλόγους και τους έστειλε στην Αθήνα. Η ταυτοποίηση των αντικειμένων από ομάδα Ελλήνων αρχαιολόγων δεν άργησε.
Ο συμβιβασμός
Στις 14 Μαΐου 1993 το δικηγορικό γραφείο που εκπροσωπεί το ελληνικό Δημόσιο ζήτησε την άμεση επιστροφή τους. «Υποστηρίζετε ότι ο τάφος (απ’ όπου προήλθαν τα αρχαία) ήταν πιθανότατα κοντά στη Θήβα. Οι εντολείς μας πιστεύουν ότι πρόκειται για συλημένο τάφο στα Αηδόνια», έγραψαν οι δικηγόροι σε επιστολή τους προς τον Γουάρντ, που είναι σε γνώση της «Κ».
Η πλευρά του Αμερικανού εμπόρου τέχνης επικαλέστηκε γράμμα που είχε σταλεί στην ελληνική αρχαιολογική υπηρεσία το 1992 με φωτοτυπημένες φωτογραφίες των επίμαχων αντικειμένων, στο οποίο δικηγόρος ρωτούσε (χωρίς να αναφέρει ότι εκπροσωπούσε τον Γουάρντ) εάν υπήρχαν πληροφορίες για τις συγκεκριμένες αρχαιότητες. Τότε, οι ελληνικές αρχές απάντησαν ότι δεν γνώριζαν την προέλευση των αντικειμένων ή αν είχαν χαθεί από κάποιο μουσείο. Εφόσον όμως αποδεικνυόταν ότι προήλθαν από λαθρανασκαφή τότε η Ελλάδα είχε δικαίωμα να τα διεκδικήσει.

Η ειρωνεία είναι ότι ο Γουάρντ ήταν τότε μέλος συμβουλευτικής επιτροπής του προέδρου Μπους του πρεσβύτερου για θέματα διεκδίκησης πολιτιστικών αγαθών από άλλες χώρες. Επτά μήνες αργότερα, προτού εκδικαστεί η υπόθεση, οι δύο πλευρές καταλήγουν σε συμβιβασμό. Τα αντικείμενα δωρίζονται από τον κάτοχό τους σε πολιτιστικό ίδρυμα για τη διατήρηση της ελληνικής κληρονομιάς στην Ουάσιγκτον με τον όρο να επαναπατριστούν το 1996.
(Σε τελετή παραδόθηκε ο «θησαυρός των Αηδονιών» στην Ελλάδα το 1996 στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας).
Το 2014 ο κ. Κίσσας προσκάλεσε τη δρα Κιμ Σέλτον, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, σε μια –πιλοτική τότε– προσπάθεια. Χαρτοργάφησαν την περιοχή, ακολούθησε σωστική ανασκαφή και συνειδητοποίησαν ότι το πρόβλημα ήταν ευρύτερο, υπήρχαν και άλλα σημεία όπου είχαν δράσει αρχαιοκάπηλοι.
Το 2016 εγκρίθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού και ξεκίνησε υπό τη διεύθυνση του κ. Κίσσα και με τη συνέργεια της κ. Σέλτον πενταετές ερευνητικό πρόγραμμα προστασίας και ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου. Στη διεπιστημονική ομάδα μετέχουν βιοαρχαιολόγοι, γεωαρχαιολόγοι και συντηρητές.
«Είναι μεγάλη και σημαντική η προσπάθειά τους», λέει ο κ. Καλαντζής που έχει παραχωρήσει άδεια διεξαγωγής της έρευνας σε αγροτεμάχιό του. Εκεί ολοκληρώθηκε το φετινό καλοκαίρι η αποκάλυψη θαλαμοειδούς τάφου της πρώιμης μυκηναϊκής περιόδου (περίπου 1650-1400 π.Χ.) – ενός από τους μεγαλύτερους που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή. Τα ευρήματα περιλαμβάνουν χάλκινα μαχαίρια, εγχειρίδια, κοσμήματα και αγγεία.
Τα επαναπατρισθέντα, που έγιναν γνωστά ως «ο θησαυρός των Αηδονιών», και άλλα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Νεμέας. Ο αρχαιολόγος Δημήτρης Σακκάς, μέλος της ερευνητικής ομάδας του κ. Κίσσα, μας ξεναγεί στο μουσείο καθώς ξένοι τουρίστες θαυμάζουν την έκθεση με τα αντικείμενα που επέστρεψαν στην Ελλάδα το 1996.
ΑΠΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ (30.9.2018)
